Minggu, 05 April 2020

Mandati: Labele Dez-autoriza Ema Rezistensia

Deputadu Bankada FRETILIN, David Mandati Dias Ximenis ejizé ba AMP defaktu 2020 ne’ebé kompostu husi CNRT,PD,KHUNTO,UDT,FM,PUDD atu deklara Primeiru Ministru Taur Matan nia salah saida tanba nemak buka dalan oi-oin atu hatun nia.

“Ita ejizé , ita hanesan presiona Taur Matan Ruak, agora hau husu deit , sala saida mak barak los iha Taur Matan Ruak, para agora ita omilia nia, hau la koalia ona konaba orsamentu, ita atu buska para atu umilia hatun Taur Matan Ruak?,” Lamenta Deputadu Mandati iha Plenaria extra ordinaria ba debate urgensia ou la urgensia altera lei orsamentu gestaun finanseira (25/03/2020).

Mandati dehan, AMP 2018 ne’ebé kompostu husi CNRT,PLP no KHUNTO mak forma Governu diak hela lao too tinan rua nusa mak fó salah ba Taur Matan Ruak , Primeiru Ministru ne’ebé sira mak indizita , sira mak fó fiar.

Se membru Governu ruma iha VIII Governu ne’e nia prestasaun servisu ladiak, halo remodelasaun laos fó salah ba Primeiru Ministru Taur Matan Ruak.

“Uluk-uluk Governu bele lao hamutuk hela, depois (bele) halo remodelasaun ba Gabineti (VIII Governu),  iha nemak  semak salah hasai, mais ida ne’e (tanba samak) tenki hasai mak Taur Matan Ruak , Taur Matan Ruak ne’e salah saida?,” dehan Mandati.

Iha plenaria, Mandati ejizé atu deputadu sira husi AMP 2020 atu hatete sai Primeiru Ministru Taur Matan Ruak nia salah saida?

“Hau hakarak ema ida iha ne’e responde mai hau, Taur Matan Ruak nia salah para ita atu omilia nia, hau hakarak ida ne’e deit, hau dezafia ema hotu iha ne’e, ema ruma dehan Taur Matan Ruak nia sala ohin loron hau vota kontra kedas,”

Mandati dehan, AMP 2020 halo finji koalia orsamentu nudar estrumentu atu hatun Taur Matan Ruak atu hatun ema rezistensia sira deit.

“Hau lakohi koalia ona konaba orsamentu, orsamentu ne’e fuzitivu ita boot sira koloka, atu umilia, atu rebaixa Taur Matan Ruak, Hau hakarak dehan mai idaidak, dehan mai apa sira, hakarak umilia nia koalia lolos, ita dez-autoriza ona ema barak rezistensia ninian,” dehan Mandati.

EX Soldados FALINTIL La Fó Ulun CNRT 2007 Hatun TMR


Mensagen husi Soldado Falintil ba CNRT nebe agora / Ohin halo cenário obriga atu hatun TMR hosi nia cargo Iha PN Ami la preocupa MB Xanana no Taur iha partido nebe? Imi Halo Politica Partido ne imi nian.

Mas imi bok ona General Taur Matan Ruak na qualidade hanesan Ex Chefe do Estado Maior das FALINTIL, ah iha ne ita sei ulun moras, ita sei tuku ulun ba parede. Ne mensagem calara ba CNRT atu labele halo tindakan gegabah hodi lori risco ba Timor. Quando imi hatun ona ami nia Comandante FALINTIL, ne hanesan imi hatun ami ex FALINTIL hotu nia dignidade.

Husik ba problema entre MB Xanana ho nia Alin TMR sira nain rua mak resolve, imi CNRT keta hatama kanuru tohar, liuliu nai deputados sira, dala ida tan ne ita ulun sei moras.
Se imi nekat hatun General Taur Matan Ruak hosi cargo PM, hanesan comdante FALINTIL ikus liu nebe lori fila FALINTIL tama vila laran, ne imi hatudu mensagem negativu no moruk ba geração foun sira no hanesan troça ida ba ami FALINTIL.

 Hatun DIGNIDADE FALINTIL ne imi fo sinal atu ema sama dignidade FALINTIL sira, se Ami FALINTIL sira sei moris deit imi brani ona ba ami-nia Comandante, quanto mais aban bainrua ami la iha tiha, ami nia oan no bei oan imi sei halo la vale liu ida ne.

NE AMI SEI LA ADMITE! Dalan ida tan SEI LA ADMITE! Ami prontu sacrifica ami nia an defende ami nia Ex Chefe Estado Maior das FALINTIL! Se ohin imi fácilmente hatun TMR, aban imi bele hatun Luolo, bainrua imi bele hatun General Lere, bain tolu imi bele hatun Falur ect. Imi hasa'e conforme hakarak, no hatun confomre hakarak, CNRT atu halo lider FALINTIL sira la vale iha CNRT nia oin. Não ADMITIDO! Ikus liu husu CNRT atu hanoin didiak mak hatun ami nia Ex Comandante FALINTIL. 

Mensagem ne ba mos Partido seluk nebe hakarak apoio CNRT atu hatun General TMR.
Mensagem ne husi EX Soldados FALINTIL representa Região I, II, III no IV

Rabu, 25 Maret 2020

Tribunal Notifika Deputadu Antonio Kalohan Tanba Komete Kazu 5


 Sekretariu Geral Partidu Demokratiku (PD) atuál Deputadu Bankada Demokratiku Antonio da Conceição ‘Kalohan’ iha Parlamentu Nasional tribunal notifika ona hamutuk ho arguidu nain hát (4) atu hatan iha tribunal tanba komete kazu lima (5).
Tribunal notifika iha 21 Febereiru 2020, Deputadu Antonio ho nia maluk nain hat seluk tanba komete krimi sira hanesan, krimi partisipasaun ekonomia, krimi pekulatu, krimi burla agravadu, krimi falsefikasaun, krimi administrasaun da noza.
Nutifikasaun Tribunal ba arguidu Antonio Kalohan ho nia kolega arguidu nain hat, tribunal marka ona data julgamentu iha 11 Maio 2020.
Arguido Antanio Conceção antes ne’e, sai mos arguidu ne’ebé julga iha Tribunal Distrital Baucau relasiona kazu faan fos marka MTCI, kazu ne’e tama ona iha tranjitu julgadu ho peña suspensaun tinan 3.


CNRT PREOKUPA LIU PUDER DUKÉ POVU NIA DISTINU


Partidu CNRT  ho nia aliandu preokupa liu PUDER duque Povu nia destinu ne’ebé agora iha perigu laran tanba moras COVID-19 ne’ebé sai preokupasaun mundial tanba hamate ema barak ona.

Hamrok no katen ba puder husi CNRT ho nia aliadu ita nota wainhira debate urgencia ou lae altera lalais Lei Orsamentu Gestaun Finanseira artigu 31 hodi fó biban ba Governu bele iha kondisoens finanseira hodi responde situasaun emergencia, maibé CNRT ho nia aliandu dehan ida ne’e la importante sira ejize fali Prezidenti Republika atu intrega Governu ba sira.

Prezidenti Bankada FRETILIN Deputadu Aniceto Longinhos Guterres Lopes hatete, CNRT halo politíka foer ba Povu Timor-Leste tanba Timor-Leste oras ne’e dadaun hasoru situasaun defisíl COVID-19 no inundasaun persiza VIII Governu nia responde urgenti maibé CNRT ejizé uluk mak poder, atu sira ukun lalais.

“Nia (Primeiru Ministru) hatama ona (karta demisaun) hein desizaun Prezidenti Repúblika kuandu seidauk iha desizaun, VIII Governu sei iha lejitimidade sira,  agora Governu iha hela ho situasaun emergensia ida mai, hanesan Povu, Povu husik atu mate ga?, a nãoser ita boot sira nia hakarak mak ida ne’e, husik povu mate ba Governu ida ne’emak orsida lori todan, ikus mai ita iha kampaiña ataka Governu, se hanesan ne’e politika ne’e foer, halo politika ne’e at,” dehan Aniceto.

Aniceto dehan, se CNRT sei kestiona nafatin VIII Governu nia estutu ne’e so deit tanba Primeiru Ministru hatama ona ninia demisaun maibé CNRT dehan VIII Governu demisionaria maibé artigu ida ne’ebé hatete dehan Governu demisinaria.

“Ita buka took, hau hanoin maluk sira (AMP defaktu 2020) iha asesora iha konsileiru , jurista sira iha Timor kalan-kalan koalia iha Televizaun ne’e,  buka sira ajuda took iha konstituisaun ne’e iha ne’ebé (artigu) mak dehan Governu demisionariu, para ita bele hatete katak, Governu demisionariu ne’e laiha kompetensia , laiha autoridade para atu halo inisiativa ruma,” dehan Aniceto.

Uluk VII Governu ne’ebé mak ukun husi FRETILIN ho PD, CNRT koalia bebeik Governu Gestaun kuandu laiha autoridade maske iha konstituisaun mos laiha, agora CNRT kontinua kestiona estatutu Guvernu.

“Ita boot sira (CNRT) koalia hanesan ne’e, entaun imi nia hanoin mak poder deit, imi koalia deit mak estatutu Governu pois , so ami (imi CNRT) ukun mak bele rejolve, imi nia hanoin atu halo milagre, ema mate tiha ona atu moris fila fali ga?, Sira (CNRT) hanoin halo milagre hodi bele halo moris fali Povu kuandu mate (tanba COVID-19), tanba nemak sira hakarak ukun lai, depois mak sira rejolve, so sira mak bele rejolve tanba sira mak bele halo milagre, hau hanoin para ho politika at ne’e, politika foer ne’e, ne’e atu estraga deit povu, favor ida hanoin lai vida povu ida ne’e nian,ukun ne’e imi bele ba ukun maibé imi sei la halo milagre tanba ema mate tiha ona, keta maromak ramelau ne’e mak tun ba atu hadia,”  dehan Aniceto.

Aniceto dehan, CNRT ambisaun ba ukun maibé faktu hatudu ona CNRT ukun tinan 12 ukun ne’e rejultadu laiha.

“Sistema saúde Timor-Leste ne’e saida mak iha, agora ita ba tama sai aldeia para dehan ami mak servisu ba Povu, ne’e la rejolve buat ida, ita so lori sistema, sistema ne’e kualker Governu kaer para hodi rejolve problema ne’e,laos idaidak ba halo ninia karidade mak foin bele rejolve problema,” dehan Aniceto.

XANANA "RAPOR MEAN" LABELE SAI PM, TRIBUNAL NOTIFIKA ONA "KANTOR POS" KALOHAN


Prezidenti Partidu CNRT Xanana Gusmao nia kaderneta mean/rapor mean tanba relasiona infraçoens 114 projetu estrada sira iha kapital Dili no krimi extraordinariu , kazu trans nasional liga ho kazu autoriza hodi husik livre autor Droga sidadaun Indonesia.
Tuir Tribunál ba Rekursu nia avaliasaun ba kazu droga nebé liga ho Eis Komadante Polisia Investigasaun Kriminal arguidu Calesto Gonsaga tanba husik autor droga livre.
Arguidu konvensa katak, nia simu ordem hosi Koamandu Jerál PNTL nian, Longuinhos Monteiro no Primeiru Ministru Xanana Gusmao , atu labele hato’o faktu sira ba autoridade judisiál sira;
no atu detéin nafatin suspeitu sira to’o entrega ba BNN (Badan Narkotika Nasional – Agência Nacional Narcóticos) Indonesia nian; no mos atu halo entrega ba forsa polísia indonesia ne’e;
"Arguidu simu mos ordem hanesan hosi Primeiru-Ministru Xanana Gusmão,"
Arguidu Calesto Gonsaga konvensa katak nia simu orden husi Longinhos Monteiru nudar komadante PNTL iha momentu nebà no Xanana Gusmao nudar Primeiru Ministru , Ministru Defeza Siguransa maske seidauk iha lei ruma atu husik autor droga sira né ba Indonesia.
"Laiha akordu internasionál ruma atu lejitima prátika ne’e/haruka autor droga,"
Akordu ne’ebé TL iha ho Indonesia mak regula de’it koperasaun iha ámbitu troka informasaun esperiénsia no atividade operasionál, no la’ós ba halo detensaun no entrega detidu sira.
Tanba nemak Xanana Gusmao tenki ba hatan nia aktu tanba nia orienta Calesto Gonsaga hodi husik livre autor kriminoju.
Entertantu Sekretariu Geral Partidu Demokratiku (PD) atuál Deputadu Bankada Demokratiku Antonio da Conceição ‘Kalohan’ iha Parlamentu Nasional tribunal notifika ona hamutuk ho arguidu nain hát (4) atu hatan iha tribunal tanba komete kazu lima (5).
Tribunal notifika iha 21 Febereiru 2020, Deputadu Antonio ho nia maluk nain hat seluk tanba komete krimi sira hanesan, krimi partisipasaun ekonomia, krimi pekulatu, krimi burla agravadu, krimi falsefikasaun, krimi administrasaun da noza.
Nutifikasaun Tribunal ba arguidu Antonio Kalohan ho nia kolega arguidu nain hat, tribunal marka ona data julgamentu iha 11 Maio 2020.
Arguido Antanio Conceção antes ne’e, sai mos arguidu ne’ebé julga iha Tribunal Distrital Baucau relasiona kazu faan fos marka MTCI, kazu ne’e tama ona iha tranjitu julgadu ho peña suspensaun tinan 3.

Rabu, 18 Maret 2020

FRETILIN Partidu Maioria PN, Alkatiri: Laiha Dalan ba EA


Partidu Frente Revolusionaria Timor-Leste Independente (FRETILIN) ne’ebé oras ne’e dadaun maioria iha Parlamentu Nasional  ho 23 kadeira, nia Sekretariu Geral Dr. Mari Alkatiri hatete, laiha dalan ba Eleisaun Antisipada tanba Timor-Leste inklui mundu agora hasoru hela krizé boot ida mak Virus Corona (COVID 19).

Sekretariu Geral FRETILIN partidu ne’ebé kadeira barak liu iha PN ne’e  husu Parlamentu Nasional, Prezidenti Repúblika , Governu, tenki koalia ba malu para bele iha orsamentu especial ida ba tempu krizé ne’e.

“Tempu agora salva povu ne’e husi moras ne’ebe atu hadaet,” dehan Mari Alkatiri

Agora, Mari Alkatiri dehan,  lalika  halai buka poder no buka kadeira agora tenki salva Povu.

“Solusaun politíka, politíka balun tenki iha juizu,labele hadau malu poder,” sublina Mari Alkatiri.
Lider politíka balun ne’ebé buka hadau deit poder, Mari Alkatiri dehan, diak liu karantina tiha para aprende ituan ituan. “Politika sira balun tenki ba halo korentina para bele aprende,” dehan Mari Alkatiri.

Importante liu agora, Mari Alkatiri hatete, tenki fó kondisoens ba Governu atu funsiona hodi bele responde ba situasaun atúal hanesan Virus Corono (COVID-19)  no inundasaun ne’ebé afeta ba komonidade sira nia hela fatin iha kapitál Dili.

Tuir Sekretariu Gerál FRETILIN Dr. Mari Alkatiri katak, tenki fó kondisoens ba Governu atu funsiona, hodi halo desiminasaun no sosializasaun no dehan ba Povu tomak para hadook an husi moras liliu virus corona no ajuda mos ema seluk dook husi moras.

“Ita hadook an husi moras no hadook moras husik ema seluk,” dehan SG FRETILIN ne’e.

Minggu, 15 Maret 2020

FRETILIN SEI FÓ APOIO BA GOVERNU NIA PROPOSTA ATÚ RESPONDE BA SITUASAUN EMERJENSIA


Bankada FRETILIN ejizi Governu hola medidas adekuadu hasoru emerjensia no sei fo apoiu ba Governu nia proposta atu iha kapasidade no flexibilidade atu responde ba emerjensia.

Xefe Bankada Parlamentar FRETILIN iha Parlamentu Nasional Deputadu Aniceto Longinhos Guterres Lopes ejizé atu Governu hola medidas adekuadu iha kombate kontra moras COVD-19 durante debate ho governu iha plenaria Parlamentu Nasional ohin, loron-16 fulan-Marsu tinan-2020.

Deputadu Aniceto Guterres hatete katak sensibilizasaun no diseminasaun informasaun parte importante ida husi prevensaun ba moras refere.

“Ita nia prevensaun ne’e, hau hanoin importante liu para alende ita koalia karantina, ita sidadaun no ema sira ne’ebe tama no sai ita nia rain (liu husi Portu, Aeroportu no fronteira terestre).”

Ezenplu, iha Parlamentu Nasional Deputadu sira  la kaer liman maib’e fó sinál ba malu maibé iha liur, sidadaun sira hasoru malu kaer liman no balun la uza masker. “Ida ne’e hatudu katak, preparasaun ne’ebé ita nia Governu halo atu sensibliza ita nia Povu, hau hanoin seidauk diak.“

Alende ida ne’e, bankada FRETILIN mós ejizé atu Governu koopera ho nasaun sira ne’ebé mak iha kapasidade ba halo tratamentu ba moras COVID-19.

Hanesan ezemplu,  aimoruk ida ne’ebé mak dadauk ne’e kura ona pasiente COVID-19 rihun ba rihun iha China ne’e dezenvolve husi péritu sira husi Cuba, no Timor-Leste iha relasaun diak ho Cuba, ne’ebé mak governu Timor-Leste bele aproveita atu evita COVID-19 hadaet mai ita nia rain.

Atu garante governu iha poder atu responde ba kualker situasaun emerjensia sira ne’ebé bele mosu hanesan surtu moras COVID-19 no mós inundasaun foin lalais ne’e, FRETILIN sei fo apoiu ba pedidu ene’ebé governu halo mai Parlamentu atu aprova.

Governu atu hatama proposta ba altera artigu 31 lei Gestaun Finanseira, ne’ebé sei fo garantia nafatin ba saldo tizoru hodi bele antisipa kualker situasaun emergensia ne’ebé mosu, nune’e labele depende demais desizaun polítika.

Deputadu Aniceto Guterres hatete “Proposta sira ne’e importante,FRETILIN hein hela proposta sira ne’e, no ami apoiu inisiativa proposta governu ninian, para fo fleksiblidade ba Governu iha utilizasaun Doadecimu atu responde ba situasaun emerjensia ruma.”