Iha plenária Parlamentu Nasionál loron 29 Setembru 2026,
liu husi nia deklarasaun katak, iha semana
ida liu ba, media nasionál sira públika sai sira nia notisia katak iha ema boot
balu iha Tribunal Distrital Dili nian mak ba halo fali intervensaun ba juiz ida
nia servisu durante prosesu julgamentu ida. Informasaun ida ne’e hetan
konfirmasaun duni hosi Presidente Tribunal Rekursu Sr. Afonso Carmona ne’ebé
koalia sai iha média nasionál sira katak nia rekoñese duni iha intervensaun
hosi ema bo’ot balu iha Tribunal Distrital Dili ba iha prosesu julgamentu ida.
“Bankada
Fretilin preokupa teb-tebes tanba intervensaun ba servisu juiz nian hodi tesi
lia ne’e, hamiis tiha independensia Tibunal nian. Ita hotu hatene katak
Intervensaun ba desizaun Tribunal nian ne’e viola tiha Artigu 121 Konstituisaun
RDTL ne’ebé hateten katak Wainhira hala'o sira-nia knaar, juís sira
independente no sira bele halo tuir de'it buat ne’ebé iha Lei-Inan, lei-oan no
mós tuir sira-nia konxiénsia,” deklara Sinarai.
Bankada
FRETILIN, tuir Deputadu Sinarai hare katak intervensaun ba desizaun Tribunal
ida ne’e la ses hosi interese hosi ema laran at sira balu ne’ebe durante ne’e
hakarak kontrola Tribunal no seitor
judiciariu nian ba sira nia interese.
“Ita
bele hahu hosi Nomeasaun ba Presidente Tribunal Rekursu ne’ebe la tuir lei,
konflitu ba interesse hosi ema balu iha Konsellu Superior Magistratura iha
relasaun ho estabelesimentu Tribunal Supremu Justisa no mos falta integridade
hosi ema balu iha Tribunal nudar hun hosi problema ida ne’e,” katak Sinarai.
Iha
deklarasaun, Sinarai sita katak intervensaun ba servisu juiz ida nian iha
Tribunal ne’e hanesan buat seriu no perigosu ida tanba hatudu momoos iha
violasaun ba lei no regula ona iha ita nia Kodigu Penál ne’ebé hateten katak
ne’e nudar krime usurpação de poder, abuso de poder, coação sobre magistrado e
oficial de justiça no mos prevaricação
magsitrado.
“Interesante
liu mak, iha 15 de setembro de 2026, Presidente Konsellu Superior Magistratura
Judisial nian, Sr. Afonso Carmona, fó sai deliberasaun Konsellu nian hodi halo
transferensia juiz sira sem konsentimentu hakerek husi juis, ka bazeia ba
razaun esepsionál relasiona ho interese públiku nian ne'ebé tenke esplika ka
komunika prévia ba juis relevante sira. Aleinde ne’e, tranferensia ne’e mos la
respeita garantia juis nia inamovibilidade hanesan Estatutu Majistradu Judisial
nian hateten,” dehan Sinarai.
Desizaun
Konsellu Superio Magistratura Judisial ne’e la hatudu vontade ida hodi organiza
servisu magistrados judisiais sira, ka promover juiz sira iha Timor-Leste
hanesan Lei hateten maibé hanesan fali uza poder sira hodi hases tiha juiz sira
ho prestasaun diak sira hosi Tribunal Dili ba fali Tribunal Distrital seluk
hodi nune’e hafasil kontrolu no intervensaun política no interesse ema balu
nian, espesialmente iha Tribunal Dili.
“Ami
mos rona katak iha ona reklamasaun hosi juiz sira balun hodi kontesta ba
deliberasaun ne’ebe Konsellu Superior Magistratura Judisial halo ba sira, no
ami espera katak iha tempu badak Konsellu sei servisu hodi resolve problema ida
ne’e ho lalaios atu labele prejudika ba
sidadaun sira nia direitu asesu,” dehan Sinarai.
Biar
Tribunal nudar orgaun soberanu ida ne’ebe halao nia servisu ho independente,
maibé FRETILIN tuir Deputadu Sinarai hakarak bolu atensaun ba Timor-oan hotu katak independensia ne’e kona-ba tesi lia
ho konxiensia tuir lei haruka ho objetivu ida hodi hametin justisa ba ema hotu,
no laos atu uza fila fali kompetensia orgaun soberanu ida ne’e hodi ba fali
proteze interesse seluk sira ne’ebé ikus mai sei hamiis integridade no hamenus
konfiansa públiku nian ba sistema
Tribunal rasik.
“Iha
oportunidade ida ne’e, Bankada FRETILIN hakarak bolu atensaun ba ita nia membru
Konsellu Superior Magistratura Judisial sira atu halo servisu ho integridade
hodi prosesa no investiga ba autor judiciariu ida ne’ebe halo fali intervensaun
ba servisu Juiz ida nian, hodi nune’e, ita bele lori fila fali naran diak no
konfiansa povu nian ba ita nia Tribunal sira. Ikus liu, Bankada Fretilin mos
husu atu Konsellu Superior magristratura Judisial atu resolve lalais problema
transferensia juiz sira nian tuir dalan loos no justu nian tuir ita nia lei
haruka,” Katak Sinarai.

Tidak ada komentar:
Posting Komentar