Senin, 28 September 2026

FRETILIN PREOKUPA INTERVENSAUN POLÍTIKA IHA TRIBUNAL

FRETILIN liu husi nia reprezentante Povu iha Parlamentu Nasion’al preokupa intervensaun polítika iha seitór justisa hodi hamihis independensia juiz sira nian bainhira tesi lia iha Tribunal.

Iha plenária Parlamentu Nasionál loron 29 Setembru 2026, liu husi nia deklarasaun katak, iha  semana ida liu ba, media nasionál sira públika sai sira nia notisia katak iha ema boot balu iha Tribunal Distrital Dili nian mak ba halo fali intervensaun ba juiz ida nia servisu durante prosesu julgamentu ida. Informasaun ida ne’e hetan konfirmasaun duni hosi Presidente Tribunal Rekursu Sr. Afonso Carmona ne’ebé koalia sai iha média nasionál sira katak nia rekoñese duni iha intervensaun hosi ema bo’ot balu iha Tribunal Distrital Dili ba iha prosesu julgamentu ida.

“Bankada Fretilin preokupa teb-tebes tanba intervensaun ba servisu juiz nian hodi tesi lia ne’e, hamiis tiha independensia Tibunal nian. Ita hotu hatene katak Intervensaun ba desizaun Tribunal nian ne’e viola tiha Artigu 121 Konstituisaun RDTL ne’ebé hateten katak Wainhira hala'o sira-nia knaar, juís sira independente no sira bele halo tuir de'it buat ne’ebé iha Lei-Inan, lei-oan no mós tuir sira-nia konxiénsia,” deklara Sinarai.

Bankada FRETILIN, tuir Deputadu Sinarai hare katak intervensaun ba desizaun Tribunal ida ne’e la ses hosi interese hosi ema laran at sira balu ne’ebe durante ne’e hakarak kontrola  Tribunal no seitor judiciariu nian ba sira nia interese.

“Ita bele hahu hosi Nomeasaun ba Presidente Tribunal Rekursu ne’ebe la tuir lei, konflitu ba interesse hosi ema balu iha Konsellu Superior Magistratura iha relasaun ho estabelesimentu Tribunal Supremu Justisa no mos falta integridade hosi ema balu iha Tribunal nudar hun hosi problema ida ne’e,” katak Sinarai.

Iha deklarasaun, Sinarai sita katak intervensaun ba servisu juiz ida nian iha Tribunal ne’e hanesan buat seriu no perigosu ida tanba hatudu momoos iha violasaun ba lei no regula ona iha ita nia Kodigu Penál ne’ebé hateten katak ne’e nudar krime usurpação de poder, abuso de poder, coação sobre magistrado e oficial de justiça  no mos prevaricação magsitrado.

“Interesante liu mak, iha 15 de setembro de 2026, Presidente Konsellu Superior Magistratura Judisial nian, Sr. Afonso Carmona, fó sai deliberasaun Konsellu nian hodi halo transferensia juiz sira sem konsentimentu hakerek husi juis, ka bazeia ba razaun esepsionál relasiona ho interese públiku nian ne'ebé tenke esplika ka komunika prévia ba juis relevante sira. Aleinde ne’e, tranferensia ne’e mos la respeita garantia juis nia inamovibilidade hanesan Estatutu Majistradu Judisial nian hateten,” dehan Sinarai.

Desizaun Konsellu Superio Magistratura Judisial ne’e la hatudu vontade ida hodi organiza servisu magistrados judisiais sira, ka promover juiz sira iha Timor-Leste hanesan Lei hateten maibé hanesan fali uza poder sira hodi hases tiha juiz sira ho prestasaun diak sira hosi Tribunal Dili ba fali Tribunal Distrital seluk hodi nune’e hafasil kontrolu no intervensaun política no interesse ema balu nian, espesialmente iha Tribunal Dili.

“Ami mos rona katak iha ona reklamasaun hosi juiz sira balun hodi kontesta ba deliberasaun ne’ebe Konsellu Superior Magistratura Judisial halo ba sira, no ami espera katak iha tempu badak Konsellu sei servisu hodi resolve problema ida ne’e ho lalaios atu labele prejudika  ba sidadaun sira nia direitu asesu,” dehan Sinarai.

Biar Tribunal nudar orgaun soberanu ida ne’ebe halao nia servisu ho independente, maibé FRETILIN tuir Deputadu Sinarai hakarak bolu atensaun ba Timor-oan  hotu katak independensia ne’e kona-ba tesi lia ho konxiensia tuir lei haruka ho objetivu ida hodi hametin justisa ba ema hotu, no laos atu uza fila fali kompetensia orgaun soberanu ida ne’e hodi ba fali proteze interesse seluk sira ne’ebé ikus mai sei hamiis integridade no hamenus konfiansa públiku nian ba  sistema Tribunal rasik.

“Iha oportunidade ida ne’e, Bankada FRETILIN hakarak bolu atensaun ba ita nia membru Konsellu Superior Magistratura Judisial sira atu halo servisu ho integridade hodi prosesa no investiga ba autor judiciariu ida ne’ebe halo fali intervensaun ba servisu Juiz ida nian, hodi nune’e, ita bele lori fila fali naran diak no konfiansa povu nian ba ita nia Tribunal sira. Ikus liu, Bankada Fretilin mos husu atu Konsellu Superior magristratura Judisial atu resolve lalais problema transferensia juiz sira nian tuir dalan loos no justu nian tuir ita nia lei haruka,” Katak Sinarai.

Tidak ada komentar:

Posting Komentar