Minggu, 04 Oktober 2026

FRETILIN EJIZÉ INVESTIGA MEMBRU GOVERNU NE’EBÉ INVLOVE IHA MAFIA

FRETILIN iha Parlamentu Nasionál ejizé investiga membru governu konstitusionál ne’ebé involve iha rede mafia iha Timor-Leste tuir relatóriu ONU nian.

FRETILIN liu husi Bankada iha Parlamentu Nasionál preokupa makás tanba tinan ida resin ona seidauk iha prosesu ruma hasoru membru governu sira ne’ebé naran sita momos  iha relatóriu ONU nian involve iha rede mafia.

Situasaun ne’e akontese tanba rede mafia inflitra tama ona iha sistema justisa Timor-Leste. Tanba tinan ida ona, PNTL  sira halo servisu maka’as hodi desmantela rede operasaun krime organizadu nian iha Timor-Leste.  semana-semana públiku hare no rona no hare iha notisia katak polisia sira buska ema estranjeiru lubuk ne’ebe halo atividade burla informatika ka nauk no fase osan iha Timor-Leste atraves scam center.

Até relatoriu independente husi Nasoens Unidas nian, The Guardian, OCCRP, incluindo manifesto ne’ebe hakerek hosi Ministro Senior ida hakerek momos oinsa offisiais korruptor sira, incluindo ema bo’ot sira balu mak loke dalan ba rede krime organizadu sira hodi tama mai iha Timor-Leste.

“Tinan ida ona, laiha prosesu ka investigasaun ne’ebe polisia, Ministeriu Publiku, Tribunal ka instituisaun sira hanesan Komisaun ba Anti Korrupsau halo  hasoru offisiais korruptores ka membru Governu sira ne’ebe relatoriu sira ne’e refere ba,” deklara Deputadu Sinarai iha plenária loron 05/10/26.

Sinarai salente katak, kriminozu sira hanesan Arnolfo Teves, Lin Xiao Fan, Steven Admijojo, ka Lim Zhiao Qi alias Dr.Ken Lim ne’e livremente hasoru ka halo belun ho figura bo’ot sira iha rai laran. No informasaun sira ne’e laos segredu ida, maibé tanba sa mak laiha prosesu legal ida hodi hasoru membru Governu ka sira nia familia ka offisiais nivél alto estadu nian ne’ebé kolabora ho mafia sira ne’e?

“Afinál rede mafia ne’e tama klean liu ona iha ita nia sistema estadu nian, sira kontrola hotu ona poder estadu nian tomak atraves ligasaun metin ho figura bo’ot sira balu ne’ebé ukun hela iha Timor-Leste,” deklara Sinarai.

Polisia desmantela scam center iha fat-fatin, no hanesan la hotu deit, balu polisia buska iha membru Governu nia familia nia fatin negosiu sira, hotel no uma ema konhesidu sira. Buat sira ne’e hatudu katak rede ne’e metin no forte tebes duni, no iha posibilidade bo’ot hodi envolve ona poder estadu iha laran hodi proteze sira.

“Tribunal ne’ebé ita hotu fiar hodi defende interese soberania estadu no povu,mos sai ona fatin ba operasaun rede mafia nian. Manobra kazu, manipulasaun prosesu julgamentu no utilizasaun poder sira hodi nomeia ka transfere juizes sira nudar indikasaun forte kona-ba oinsa mafia sira hahu ona volante ita nia Tribunal ba sira nia interesse,” dehan Sinarai.

Karta ida husi Juiz sira ba Primeiru Ministru, ne’ebé públika sai hosi media nasional sira, sita hela oinsa Tribunal Timor-Leste sai sabraut loos ona, no dook ona hosi mandatu ida ne’ebé Konstituisaun fó, katak Tribunál sira maka órgaun soberania ho kompeténsia atu hala’o justisa hodi povu nia naran, maibé tanba penetrasaun hosi rede mafia nian, nune’e Tribunal mos lakon tiha ona nia soberania no independensia.

“Ita nia seitor Justisa sai sabraut los, tanba lidera hosi ema sira ne’ebe inkompetente, lidera hosi ema sira balu ne’ebe relatoriu ONU no jornal The Guardian refere katak sira nia familia mak sai nudar intermediariu ba negosiu ka operasaun sira mafia nian iha Timor-Leste,” dehan Sinarai.

Daudauk ne’e,Sinarai dehan, públiku hahu hare ka kestiona oinsa rede mafia sira bele penetra ka interfere ba prosesu sira hodi hili ema ida hodi bele lidera seitor justisa iha Timor-Leste. Osan ho poder halo tiha lider sira ne’ebé povu no Konstituisaun fo fiar hodi administra rai ne’e haluha tiha sakrifisiu bo’ot povu Maubere nian ba ukun rasik an.

Objetivu hosi mafia sira nia penetrasaun ne’e simplesmente hakarak Tribunal ida ne’ebé sei la halo prosesu julgamentu hasoru sira nia ema ka offisiais ka membru Governu ne’ebé aliadu ho sira, atu laiha prokurador ida ne’ebé bele brani hodi foti keixa hasoru sira desmantela totál sira nia negosiu sira hanesan lavagem de dinheiro, trafiku humanu no krime sira seluk.

Mafia sira, tuir Sinarai katak, hakarak Tribunal ne’e hamrik deit, halo servisu lor-loron maibé tenke lidera hosi juizes ka prokuradores sira ne’ebé fasil ba sira hodi kontrola.

Nia konsekuensia mak, Tribunal laiha ona integridade no soberanu hodi hatur justisa ne’ebé loloos, no halo povu sira labele hetan justisa, no mos halo povu lakon tiha valores ukun rasik-an nian.

Offisiais korruptores ne’ebé aliadu ho mafia sira sei livre hosi investigasaun, akuzasaun no julgamentu hosi Tribunal, enkuantu ema sira ne’ebe iha integridade no hamrik metin hodi luta kontra operasaun mafia sei hetan kriminalizasaun, hasoru akuzasaun falsa, no ikus mai sira sei hetan detensaun ne’ebé la justu.

“Violasaun direitus Humanus sei maka’as tanba juizes no prokurador sira la hakruuk ona ba Konstituisaun, maibé hakruuk deit ba patraun mafia sira nia osan no orientasaun,”

Ne’e laos akuzasaun, mais ida ne’e alerta ida husi bankada Parlamentar ida ne’ebé preoukupa teb-tebes ba situasaun sira ne’ebé ita nia seitor justisa enfrenta daudauk. Bankada Fretilin preokupa  tanba Konstituisaun hateten momos katak Tribunál sira labele halo ukun ka norma ne’ebé kontra Lei-Inan eh PRINSÍPIU sira-ne'ebé konsagra iha nia laran.

Nune’e, Bankada FRETILIN fó ami nia hanoin ba Presidente da Repúblika atu uza nia kompetensia Konstitusionál hodi avalia fila fali nia nomeiasaun ba Presidente Tribunal Rekurus no Procurador Geral da Republica ne’ebé laiha legitimidade juridico no halo servisu sira ne’ebé la professionál no independente.

Bankada FRETILIN, liu husi Deputadu Sinarai, mós husu ba Konsellu Superior Magistratura Judisial atu halo  Ação Disciplinar liu hosi halo inquéritos ba magistrados judiciais ne’ebe uza sira nia poder hodi interfere ba prosesu julgamentu no hatun integridade no soberania tribunal nian, incluindo aplicação de sanções ba infrações profissionais ou éticas graves ne’ebé komete hosi ema bo’ot balu iha Tribunal.

Ba públiku tomak, FRETILIN alerta  atu hahu hametin filheira hodi defende integridade Tribunal nian hosi ema laran at sira nia interesse, tau matan ba prosesu sira rekrutamentu Juizes Tribunal Rekursu no mos Tribunal Supremu Justisa nian atu bele garante Tribunal ida ne’ebe mos no kredivel.

 

 

Tidak ada komentar:

Posting Komentar